Czy jesteśmy Proteuszami kariery?

Gdy słyszymy słowo kariera to od razu na myśl przychodzą nam skojarzenia związane z sukcesem, pieniędzmi, wysoką pozycją społeczną, drogimi samochodami i luksusową biżuterią, a przed oczami widzimy hollywoodzkie gwiazdy na czerwonym dywanie lub piłkarzy pozdrawiających fanów z murawy boiska. Ale czy faktycznie tak jest? Według psychologów kariera rozumiana jest jako przebieg czyjejś pracy zawodowej w ciągu całego życia; idąc za takim rozumieniem tego pojęcia, konstrukt kariery jawi się jako ogół naszych działań podejmowanych od czasów szkolnych aż po kres naszego życia, w którym nie tylko zawarte są spektakularne sukcesy, awanse, czy podwyżki, ale także trudne decyzje, okresy bezrobocia, zdecydowane zmiany pracy oraz drobne potknięcia. Słowo to jak wiele innych uległo uogólnieniu i stereotypizacji, stając się w potocznym rozumieniu czymś jednorodnym. Jednak może warto odwrócić ten trend- uświadomić sobie złożoność i wieloznaczność współczesnej kariery.

Rynek dynamicznych zmian

Aktualny rynek pracy, co pokazała światu pandemia Covid-19, cechuje się dużą dynamiką oraz tendencją do ciągłego rozwoju, w związku z tym zmiany w organizacjach następują w bardzo szybkim tempie, a co za tym idzie model pracy człowieka został zrewolucjonizowany. Jak wygląda nowoczesna organizacja? Oto kilka przykładowych cech:

elastyczna struktura, powodująca redukcję stabilnych miejsc pracy;
słaby związek z organizacją- silniejszy związek z wykonywanym zawodem;
wprowadzenie metod pracy hybrydowej;
zarządzanie oparte na danych;
cyfryzacja i automatyzacja;
globalizacja i międzynarodowy zespół;
wymaganie od pracownika gotowości do uczenia się przez całe życie.

Kim jest nowoczesny Proteusz?

Zapoznajmy się z historią Proteusza- mitologicznego morskiego bóstwa, syna samego Posejdona oraz Tetydy. Po wojnie trojańskiej Menelaos nie mógł wrócić do domu, ponieważ bogowie nie byli mu przychylni. Doradzono mu, by udał się do wyroczni morskiej i schwytał Proteusza, który mógł powiedzieć mu, jak uzyskać boską przychylność i wrócić do Sparty. Aby zdobyć wiedzę, Menelaos musiał zaskoczyć Proteusza i uniemożliwić mu ucieczkę, ponieważ Proteusz potrafił zmieniać kształt. Gdy został uchwycony, przemieniał się kolejno w lwa, węża, wodę, drzewo i inne stworzenia, próbując się wyrwać. Menelaos jednak nie puszczał go, aż Proteusz w końcu poddał się i wyjawił mu, jak przebłagać bogów. Jak już się dowiedzieliśmy wspomniane bóstwo miało niesamowitą zdolność przemianu oraz adaptacji do otoczenia. Przytoczona historia stała się inspiracją dla profesora Douglasa T. Halla do stworzenia jednego z popularniejszych modeli kariery- kariery proteuszowej, w jej ujęciu pracownik cechuje się zmiennością oraz umiejętnością przystosowania się do różnorodnych warunków i zadań. Istotnym wydaje się fakt, że umiejętności te są coraz częściej wymagane przez gigantyczne korporacje, narzucające trendy na rynku pracy. Podążając za myślą profesora Halla, osoba realizująca karierę w tym ujęciu:

indywidualnie określa miary sukcesy, kierując się własnym systemem wartości;
samodzielnie zarządza własną karierą zawodową, wykazując zdolność przystosowania się do warunków zmieniającego się otoczenia;
wnikliwie analizuje szanse, które oferuje środowisko pracy;
zachowuje równowagę między pracą a życiem osobistym.Współczesna kariera nie ma żadnych granic, dlatego warto być nowoczesnym Proteuszem, ponieważ z takim podejściem łatwiej poradzić sobie z okresami bezrobocia, poszukiwaniem, czy zmianą pracy, koniecznością przekwalifikowania oraz stawianymi przez kierownictwo wymaganiami ciągłego podnoszenia własnych kompetencji.

Świadomość zmian – korzyści

Znając specyfikę pracy na aktualnym rynku oraz rozumiejąc współczesne ujęcie kariery możemy przeciwdziałać pojawieniu się wypalenia zawodowego. Dolegliwość ta najczęściej powstaje w wyniku napięcia, jakie pojawia się w momencie narastania rozbieżności między oczekiwaniami jednostki a możliwościami realizacji planów zawodowych w trudnych warunkach pracy. Częściej rozwija się u młodych pracowników, których cechuje silnie zmotywowanie, ambicja i wysokie aspiracje. Można powiedzieć, że jest to skutek zderzenia się oczekiwań i wyobrażeń zatrudnionego z realiami życia zawodowego w danej organizacji. Wypaleniu zawodowemu często towarzyszy uczucie chronicznego zmęczenia, a do objawów psychicznych dołączają też oznaki fizycznego wyczerpania, bezsenność, bóle głowy, kłopoty żołądkowe oraz częste infekcje. Według WHO wypalenie zawodowe jest czynnikiem, który wpływa istotnie na stan zdrowia, a jego podstawą jest chroniczny stres, przeżywany w związku z wykonywaną pracą. Dlatego tak ważne jest dbanie o swój dobrostan psychiczny, znajomość własnych mocnych i słabych stron, rozpoznawanie własnych ograniczeń, limitów oraz znajomość współczesnych realiów rynku pracy.

Podsumowanie

Współczesna kariera to dynamiczna i indywidualna ścieżka, wymagająca elastyczności, samodzielności i równowagi. Przyjmując postawę „nowoczesnego Proteusza”, łatwiej dostosować się do zmian, unikać wypalenia zawodowego i osiągać satysfakcję. Bibliografia: Turska E. (2020). Praca i kariera na globalnym rynku. Wyzwania i zagrożenia. Wydawnictwo Difin, r. 3 Sidor-Rządkowska, M. (2018). Coaching kariery. Doradztwo zawodowe w warunkach współczesnego rynku pracy. Warszawa: Wolters Kluwer, rozdz. 2 (Kariera zawodowa) Stasiła-Sieradzka, M., Sokół-Siedlińska, A. (2019) Psychologia wokół nas. Czy ciężka praca popłaca?, Wydawnictwo Defin