Nocne napady paniki – czym są i jak im zapobiegać?
Zaburzenia lękowe stają się coraz częściej diagnozowaną grupą zaburzeń psychicznych wśród pacjentów, dzięki badaniom naukowym wiemy jak pomagać i wspierać osoby z diagnozą napadów paniki. Zaburzenia te wpływają nie tylko na codzienność człowieka, ale także na sferę kontaktów towarzyskich, funkcjonowanie zawodowe oraz rodzinne. Jednym z objawów zaburzeń panicznych są nocne napady paniki. To nagłe, intensywne epizody lęku, pojawiające się w czasie snu, które potrafią obudzić człowieka w stanie silnego przerażenia, duszności czy kołatania serca. Choć trwają zazwyczaj kilka minut, ich wpływ na jakość życi i zdrowia psychicznego może być znaczący.
Zaburzenia paniczne – kryteria
Osoba z diagnozą zaburzeń panicznych doświadcza nawracających, niespodziewanych napadów paniki oraz obawia pojawienia się kolejnego napadu lub jego potencjalnych konsekwencji (tzw. lęk antycypowany). Napady te są dość krótkie, ale niezwykle intensywne; symptomy nasilają się gwałtownie i zazwyczaj osiągają maksymalne nasilenie w ciągu 10 minut, zanikając do około godziny. Napady są często całkowicie niespodziewane i niesygnalizowane, do takich należą właśnie nocne napady paniki. Zgodnie z kryteriami diagnostycznymi DSM-5, zaburzenia paniczne, mogą być zdiagnozowane jeżeli w czasie napadu występują cztery (lub więcej) spośród wymienionych objawów:
- uczucie przyspieszonego bicia serca
- pocenie się
- drżenie
- spłycony oddech lub duszności;
- wrażenie dławienia się
- ból lub dyskomfort w klatce piersiowej
- nudności lub ból brzucha
- zawroty głowy, niepewność, poczucie zbliżającego się omdlenia, zasłabnięcia
- dreszcze lub uczucie gorąca
- odrętwienie lub mrowienie
- derealizacja lub depersonalizacja
- obawa przed utratą kontroli
- poczucie nadchodzącej śmierci
Warto zapamiętać, że napady paniki, charakteryzują się nagłym i intensywnym występowaniem objawów somatycznych i psychicznych, które pojawiają się niespodziewanie i mogą prowadzić do silnego lęku przed kolejnym epizodem, znacząco obniżając jakość życia osoby dotkniętej tym zaburzeniem.
Nocne napady paniki – mechanizm
Osoby cierpiące na lęk napadowy mogą doświadczać napadów paniki również w nocy, podczas snu. Tego rodzaju ataki pojawiają się nagle i nie są wywołane przez zewnętrzne bodźce, takie jak koszmary czy hałas. Choć może się to wydawać zaskakujące – w końcu sen kojarzy się z odprężeniem – badania pokazują, że nocne napady paniki często występują w fazie głębokiego snu, gdy ciało zaczyna się uspokajać i rozluźniać. Te fizyczne zmiany są rejestrowane przez mózg, który mimo snu pozostaje aktywny. U osób z zaburzeniem panicznym mogą one zostać błędnie zinterpretowane jako sygnał zagrożenia, np. oznaka zawału, co prowadzi do gwałtownego przebudzenia w stanie silnej paniki. Osoby doświadczające tych napadów często budzą się nagle, ogarnięte silnym lękiem i nie potrafią określić, co je wywołało.
Leczenie
Nocne napady paniki są objawem zaburzeń psychicznych, stąd warto skonsultować się z psychologiem. Niewątpliwie specjalista pomoże dobrać odpowiednią formę terapii, najczęściej rozpoczynając od psychoterapii. W razie potrzeby może również skierować pacjenta do psychiatry, który – jeśli zajdzie taka konieczność – wdroży leczenie farmakologiczne.
Działania terapeutyczne często opierają się na technikach redukujących lęk, takich jak: ćwiczenia oddechowe, praca nad uważnością, czy ekspozycja. Do technik zasługujących na uwagę należy także, tak zwana metoda restrukturyzacji poznawczej, stanowiącej odpowiedź na przekonanie, że automatyczne myśli katastroficzne pomagają w podtrzymywaniu ataków paniki.
Proces restrukturyzacji wygląda następująco: najpierw klient poznaje naturę lęku i paniki, a także adaptacyjny charakter zdolności do doświadczania każdego z nich. Następnie jest uczony kontrolowania swojego oddechu. Dalej dowiaduje się, jakiego rodzaju błędy logiczne najczęściej popełniają osoby z zaburzeniami panicznymi oraz uczy się poddawać swoje automatyczne myśli ponownej logicznej analizie. Wreszcie staje wobec lękotwórczej sytuacji i doznań somatycznych (ekspozycja), aby wykształcić w sobie tolerancję na nieprzyjemne napięcie. Co więcej wyniki badań wskazują, że terapia integracyjna prowadzi do lepszych efektów niż oryginalne techniki oparte jedynie na ekspozycji.
W przypadku, gdy dojdzie do nocnego ataku, a nie jesteśmy sami w domu, to poprośmy o wsparcie drugą osobę. Bliskość drugiej osoby, bezpieczeństwo czy odwrócenie uwagi mogą pomóc w uspokojeniu się po ataku.
Podsumowanie
Nocne napady paniki to poważny objaw zaburzeń lękowych, który znacząco wpływa na jakość życia osób nimi dotkniętych. Rozpoznanie i zrozumienie mechanizmów leżących podstaw tych ataków jest kluczowe w procesie leczenia. Skuteczna pomoc obejmuje zarówno psychoterapię, jak i – w razie potrzeby – leczenie farmakologiczne. Istotną rolę odgrywa również codzienne ograniczanie stresu oraz praca nad własnymi przekonaniami i reakcjami emocjonalnymi. Wczesna interwencja i wsparcie specjalisty mogą znacząco poprawić komfort życia oraz pomóc w odzyskaniu poczucia bezpieczeństwa.
Bibliografia
- Butcher J.N., Hooley J.M., Mineka S. (2017) Psychologia zaburzeń. Warszawa, GWP., r. 6
- Gałecki, P., Szulc, A. (2023). Psychiatria. Rozpoznania według ICD-11. T. 1. Wrocław: EDRA, r. 10
- adrem Centrum Poznawczo-Behawioralne, “Czym są ataki paniki?”
